NASHIK CRIME NEWS: नाबालिक गुन्हेगारांचा प्रश्न! यामागे समाजाचा हात की कायद्याच कवच, उपाय कुठे?

नाशिक | NASHIK

NASHIK CRIME NEWS: भारतात स्री‑पुरुष संबंधासाठीचे वय १८ असावे की १६, याबाबत सध्या तीव्र चर्चा सुरू आहे. सर्वोच्च न्यायालयाने नियुक्त केलेल्या ‘न्यायालय मित्र’ ज्येष्ठ वकील इंदिरा जयसिंग यांनी हे वय १६ करण्याची शिफारस केली आहे आणि त्यावर मतमतांतरे उग्र पणे सुरू झाली आहेत. मात्र, बाल गुन्हेगाराची वयमर्यादेबद्दलचा दुसरा महत्त्वाचा प्रश्न हे त्याच धाग्यावर गुंफलेला आहे. सध्या जगात ज्या पद्धतीने बालगुन्हेगारांची संख्या वाढत आहे, त्याला पाहता विशेषतः पोलीस अधिकार्‍यांनी यात सुधारणा करण्यास कटिबद्ध भूमिका मांडली आहे. ठराविक सुधारणा जिथे त्या बालकांना कठोर परिणाम देऊ शकतात.

हे सारे विचार आणि चर्चेचे केंद्रबिंदू बनले आहे सातपूर येथील खळबळजनक घटनेमुळे! दहावीच्या विद्यार्थ्यांच्या मारामारीमध्ये एका विद्यार्थ्याला नुकताच हकनाक जीव गमवावा (NASHIK CRIME NEWS) लागला, कारण बसण्याचा बाक पुढे-मागे केल्याच्या किरकोळ कारणावरून झालेल्या वादात इतर दोन किशोरांनी त्याला एवढे मारले की त्याचा जीव गेल्याचा दुर्दैवी परिणाम झाला. या दोघांना आता खुनाच्या गुन्ह्याखाली जबाबदार धरले गेले आहे.

एक जीवानिशी गेला आणि त्याला मारणार्‍यांवर आता ‘खुनाच्या गुन्ह्याखाली ताब्यात घेतले’ गेले. मात्र कायद्यानुसार दोघेही ‘अल्पवयीन’ (NASHIK CRIME NEWS)  असल्याने त्यांना गुन्हेगार न मानता ‘विधिसंघर्षित’ बालक म्हणून पाहिले जाते. अशा विधिसंघर्षित बालकांवर ‘कठोर कारवाई’ होत नाही. त्यांच्या वयामुळे त्यांना कायद्यानेच राखण दिलेली आहे, आणि किशोर सुधारगृहातील संगतात त्यांचे भविष्य थरारक पडद्यामागे लपले आहे. कारणे वय हेच त्यांचे सर्वात मोठे कवच आहे.

हे प्रकरण सामाजिक आणि कायदेशीर दृष्टिकोनातून गंभीर प्रश्न आमिष पाळते. कायदेशीर वयाचा विचार, कायदेप्रणालीतील कॅप्स (NASHIK CRIME NEWS) आणि किशोर गुन्हेगारीतील वाढ पाहता, भारतीय समाजाला आता निर्णय घेण्याची वेळ आली आहे. सद्य कायद्यांनी संरक्षण देावे किंवा जबाबदारीची पातळी बदलावी?

खरोखर काळजाला चटका लावणारी ही घटना सातपूर परिसरात (NASHIK CRIME NEWS) घडली असून, दहावीच्या विद्यार्थ्यांतील किरकोळ वाद एका विद्यार्थ्याच्या मृत्यूपर्यंत जाईल, याची कल्पनाही कुणालाही आली नसेल. बसण्याच्या बाकावरील जागेवरून सुरू झालेला वाद इतका टोकाला गेला की, दोघांनी मिळून आपल्या वर्गमित्राला जबर मारहाण केली आणि त्यात त्याचा जीव गेला. हे पाहता, शालेय जीवनातील बिनधास्तपणा आता धोकादायक पातळीवर पोहोचल्याचे स्पष्ट होते.

ही घटना केवळ एका विद्यार्थ्याचा जीव घेऊन थांबत नाही, तर त्या दोघा अल्पवयीन आरोपींच्या (NASHIK CRIME NEWS) संपूर्ण आयुष्यावर काळी छाया टाकते. दोघांवर आता खुनाचा गुन्हा दाखल करण्यात आला आहे, परंतु वय अल्प असल्याने त्यांना ‘गुन्हेगार’ न मानता ‘विधिसंघर्षित बालक’ म्हणून ओळखले जाईल. कायद्याचे संरक्षण त्यांच्यासोबत आहे, म्हणून त्यांची रवानगी किशोर सुधारगृहात केली जाणार आहे. परंतु खऱ्या अर्थाने शिक्षण त्यांना आता तिथेच मिळणार कोणते, हे काळच ठरवेल. वय हेच त्यांचे सर्वात मोठे कवच ठरले आहे.

सध्याच्या गुन्हेगारी परिस्थितीकडे बारकाईने पाहिल्यास एक अत्यंत गंभीर आणि धक्कादायक वास्तव समोर येते, कायद्यातील पळवाट सराईत गुन्हेगारांसाठी वरदान ठरू लागली आहे. कायद्याने अल्पवयीन मुलांना “विधिसंघर्षित बालक” म्हणून माफ केल्याने अनेक गुन्हेगार (NASHIK CRIME NEWS)  आता वंचित समाजातील या निष्पाप, गरीब मुलांचा सर्रास वापर करत आहेत. खून, मारहाण, चोरी, दरोडे यासारख्या गुन्ह्यांत त्यांच्या सहभागाचे प्रमाण झपाट्याने वाढते आहे.

नाशिक पोलीस आयुक्तालयाच्या (NASHIK CRIME NEWS) अहवालानुसार, गेल्या सहा महिन्यांत ३१ खून गुन्ह्यांपैकी १० अल्पवयीन आरोपी होते. तर मारहाणीच्या गुन्ह्यांत १२ ते १६ वयोगटातील तब्बल २९ मुले सहभागी होती. इतकंच नव्हे तर चोरी-दरोड्यांसारख्या गंभीर गुन्ह्यांत देखील याच वयोगटातील ३४ बालकांचा सहभाग स्पष्टपणे समोर आला आहे.

ही स्थिती केवळ चिंताजनक नाही तर धोकादायक वळणाकडे वाटचाल करणारी आहे. २०२३ मध्ये २०२ तर २०२४ मध्ये २२१ बाल गुन्हेगार आढळले आहेत. पोलिसांसमोर आता सर्वात मोठं आव्हान आहे की, कायद्याचा गैरवापर थांबवायचा तरी कसा? आणि समाजाच्या या कोवळ्या फांद्यांना गुन्हेगारीपासून वाचवायचं तरी कसं?

सध्या नाशिक शहरात आणि परिसरात वाढणाऱ्या बालगुन्हेगारीचे वास्तव अतिशय गंभीर आणि धक्कादायक स्वरूपाचे आहे. यंदा जूनअखेरपर्यंतच तब्बल १४६ विधिसंघर्षित बालके विविध गुन्ह्यांमध्ये अडकल्याची नोंद आहे. पुढील सहा महिन्यांत हा आकडा किती वाढेल, याचा अंदाज सातपूर येथील विद्यार्थ्याच्या मृत्यूप्रकरणावरून लावता येतो. विशेष बाब म्हणजे, या गुन्ह्यांमध्ये १२ वर्षांखालील बालकांचाही सहभाग समोर आला आहे, तर १६ ते १८ वयोगटातील मुले सर्वाधिक गुन्ह्यांत आढळली आहेत.

ही परिस्थिती समाजासाठी गंभीर इशारा ठरू शकते. किशोर सुधारगृहात या मुलांना पाठवले जात असले तरी, सुधारणेच्या संधी कमीच आहेत. समुपदेशन आणि सेवाभावी संस्थांचे प्रयत्न अपुरे ठरत असून, अनेक मुले शिक्षण अर्धवट सोडून पुन्हा गुन्हेगारी मार्गाकडे वळतात. कारण एकच झटपट पैसे कमवण्याची लालसा. मेहनतीने जीवन जगण्याची जाणीव त्यांना बालवयातच हरवते आणि मग वाईट संगती, अपराध आणि एक बिघडलेले आयुष्य सुरू होते.

बालगुन्हेगारीचं वाढतं प्रमाण हे आता फक्त वंचित किंवा गोरगरीब समाजापुरतं मर्यादित राहिलेलं नाही, तर उच्चभ्रू समाजातील मुलांचाही सहभाग यामध्ये मोठ्या प्रमाणावर वाढलेला दिसून येतो. काही महिन्यांपूर्वी खुटवडनगरसारख्या कामगारबहुल भागात एका अल्पवयीन मुलाचा भरदिवसा खून करण्यात आला, आणि विशेष म्हणजे या गुन्ह्याचे ‘रिल्स’ समाज माध्यमांवर टाकण्याचं औद्धत्यही गुन्हेगारांनी दाखवलं. मारणारेही अल्पवयीन, आणि ज्याचा खून झाला त्यानेही यापूर्वी एका सराईत गुन्हेगाराचा जीव घेतल्याचं उघड झालं.

हा गुन्ह्यातून गुन्ह्याकडे होणारा प्रवास समाजाच्या अधःपतनाचं जिवंत उदाहरण बनतो आहे. सोशल मीडियाचा अतिरेक, मोबाईलचा अतिवापर, पालकांशी हरवलेला संवाद, आणि सामाजिक दबावाची कमतरता ही सर्व कारणं बालगुन्हेगारी वाढण्यामागे जबाबदार ठरत आहेत.

पालकांची जबाबदारी इथे फार महत्त्वाची ठरते. मुलांचा संग, दिवसभरातील हालचाली, मोबाईलमध्ये काय चालू आहे. या सगळ्याकडे सतत लक्ष देणं आवश्यक आहे. अन्यथा, गुन्हेगारीकडे वळणं ही एक टाळता न येणारी घसरण ठरू शकते.

मोबाईल क्रांतीमुळे उघडेनागडे सारे जग आता अगदी लहान वयातील मुलांच्या हातात सहजपणे पोहोचले आहे. त्याच्या दृश्य-अदृश्य परिणामांचा परिपाक म्हणजे सध्याची सामाजिक आणि नैतिक घसरण. या वयात येऊ पाहणाऱ्या मुलांच्या मनावर ताण, हिंसा आणि चुकीची मूल्यं लवकर बिंबायला लागतात. त्यामुळेच हल्ली शाळांमध्येही अगदी किरकोळ कारणांवरून भांडणं, मारामाऱ्या होणं हे नित्याचं झालं आहे.

या गंभीर स्थितीवर उपाय म्हणून पालकांनी आपल्या पाल्यांमध्ये सामाजिक जाणीव विकसित करण्यासाठी अधिक प्रयत्नशील व्हायला हवं. शिस्तीचा अतिरेक न करता, नैतिक धाक आणि जीवनमूल्ये कुटुंबातूनच रुजवली जाऊ शकतात.

दुर्दैवाने अनेक पालक आपल्या मुलांशी संवाद साधण्याऐवजी त्यांना सतत क्लासेसमध्ये गुंतवत आहेत. शिक्षण, करिअर याच्या मागे धावताना आपण त्यांना आपुलकी, प्रेम, आणि जबाबदारीची उब देणं विसरत आहोत. हेच वास्तव उलथवण्यासाठी संवाद, समजूत आणि सामंजस्य हाच खरा मार्ग आहे. पालकत्व ही जबाबदारी आहे, हे उमजणं हेच सुदिनाचं लक्षण ठरेल.